Narkolepsi, gündüz aşırı uyku hali, ani uyku atakları, uyku bozukluğu ve bazen katapleksi denilen istemsiz kas kontrolü kaybına neden olan nadir bir nörolojik bozukluktur. Narkolepsi normalde beyindeki ön hipotalamusun hipokretin salgılayan hücrelerine verilen hasardan kaynaklanır.
Anormal bir otoimmün tepki, genetik bağışıklık özelliklerinden kaynaklanan altta yatan duyarlılık, uyarıcı çevresel faktörler ve bazen kafa travması veya beynin hipotalamusunda başka hasarlar dahil olmak üzere duruma katkıda bulunan çeşitli faktörler vardır.
![narkolepsinin ana belirtileri](https://www.verywellhealth.com/thmb/YOUoL8zuJPDai85oQKRKunQQkd4=/1500x1000/filters:no_upscale():max_bytes(150000):strip_icc()/what-is-narcolepsy-3014795-01-11f3b11216ae4f55acc733e2e4a571c2.png)
Yaygın sebepler
Narkolepsinin en yaygın mekanizması, beynin ön hipotalamusundaki hipokretin salgılayan hücrelere zarar veren bir otoimmün süreçtir. Hipokretin salgılayan hücreler yanlış bir şekilde immün T hücreleri tarafından hedeflenir ve yok edilir, bu da beyinde hipokretin eksikliğine veya yokluğuna yol açar.
Tip 1 Narkolepsi
Nörotransmiter hipokretin, uyku-uyanıklık döngüsü aktivitesinin düzenlenmesinde yer alan hipotalamusun normal işlevini sürdürmek için önemlidir. Hipokretin eksikliği olan bu narkolepsi formuna tip 1 narkolepsi denir ve genellikle bir duyguya (katapleksi) yanıt olarak ani kas güçsüzlüğü semptomu ile birlikte gelir.
Örnek olarak, katapleksi yaşayan biri fıkra anlatıyor olabilir ve yumruk çizgisi yaklaştıkça bükülmüş dizler, geveleyerek kelimeler veya sarkık bir kafa ile fiziksel olarak zayıf hissedebilir.
Tip 2 Narkolepsi
Her narkolepsi vakası açıkça hipokretinle bağlantılı değildir ve hipokretin bağlantısı olmayan bazı kişilerin neden narkolepsi yaşadığını anlamak için hala araştırmalar yapılmaktadır. Bu olduğunda, tip 2 narkolepsi denir.
Tip 2 narkolepsisi olan kişiler genellikle hipokretinde tip 1 narkolepsiden daha az şiddetli bir düşüşe sahiptir ve ani duygusal kas zayıflığı (katapleksi) belirtisinden yoksundurlar. Tip 2 narkolepsinin nedeni şu anda iyi anlaşılmamıştır ve semptomlara katkıda bulunan birkaç durumu içerebilir.KazanmakKazanmak
Genetik ve Çevresel Riskler
Genetik, narkolepside bir rol oynuyor gibi görünmektedir, ancak narkolepsiye genetik yatkınlığı olan herkes bunu deneyimleyemez.
Narkolepsinin genetik bir unsuru olan bir grup insan, narkolepsi yaşayan yakın akrabalara sahiptir. Bu, narkolepsisi olan kişilerin birinci derece akrabalarının yalnızca %1 veya %2’sinde meydana gelse de, bu durum, narkolepsi olasılığını genel popülasyona göre orantısız bir şekilde yüksek tutar.KazanmakKazanmak
Çevresel faktörlerin, aynı genetik yatkınlığa sahip olabilecek bireylerin göreceli risklerini açıklamaya yardımcı olduğu öne sürülmüştür. Bu, bağışıklık sisteminin yaygın bir virüse tepkisinden kaynaklanıyor olabilir. Belirli türdeki toksinlere maruz kalmanın da narkolepsiyi indükleyen bağışıklık tepkilerini tetiklediği düşünülmektedir.
Narkolepsi için daha yüksek çevresel riskler, metal işleri, ahşap işleri, seramik ve boyama gibi zanaat temelli ticaretlerde bulunur.Kazanmakİnşaat, peyzaj, tarım ve gözetim işçileri, özellikle toksin ve kirletici geçmişi olan yerlerde (örneğin, kurşun ve asbestli binalarda veya arsenik, böcek ilacı veya gübre ile kirlenmiş topraklarda) daha da yüksek narkolepsi riskleri yaşayabilirler.
Narkolepsi, çevresel nörotoksin maruziyetiyle ilgili olası birçok olumsuz sonuçtan sadece biridir. Yetersiz havalandırma ve kişisel koruyucu ekipman (KKD) eksikliği, aşırı bağışıklık tepkilerine ve beyin hücrelerinde toksisiteye neden olan partiküllü yan ürünlerin oluşturduğu riski artırabilir.
Kafa travması
Kafa travması sıklıkla uyku bozukluklarına neden olur. Başın orta veya şiddetli yaralanması durumunda, narkolepsi semptomları haftalarca veya aylarca geçici olarak ortaya çıkabilir. Bu genellikle tip 1 narkolepsi şeklini alır ve hipokretindeki düşüşün yaklaşık yarısı saptanabilir.KazanmakKafa travmasına bağlı narkolepsi olgularının diğer yarısında ise mekanik bir neden tespit edilememektedir.
Genellikle narkolepsi semptomları, beyin iyileşip hipokretin üretimine devam ettikçe, ilk travmadan sonraki yarım yıl içinde azalacaktır.KazanmakAltı ayda hala aşırı gündüz uyku hali (EDS) yaşayan kafa travması olan kişilerin narkolepsi yaşamaya devam etme olasılığı daha yüksektir.
Çoklu skleroz
Multipl skleroz, narkolepsi dahil uyku bozukluklarına neden olabilen dejeneratif nörolojik bir hastalıktır. Otoimmün süreçler beynin hipokretin üreten bölgelerinde lezyonlar bırakabilir.
sarkoidoz
Sarkoidoz, vücudun farklı bölgelerinde iltihaplanmaya neden olan bir hastalıktır. Hipokretin üreten beyin dokularında iltihaplanma meydana gelirse (nörosarkoidoz olarak bilinen bir durumda), doku hasar görebilir veya kesintiye uğrayarak hipokretinde bir düşüşe ve nihayetinde narkolepsiye neden olabilir.
tümörler
Tümörler, narkolepsiye neden olabilen yaygın, bağışıklık dışı bir yanıttır. Beyinde bir tümör oluşmaya başladığında, çevreleyen dokudan kaynak alabilir ve beynin yakın bölgelerine baskı uygulayarak potansiyel olarak hipotalamusa etki edebilir.
İnme
İnme de benzer şekilde uykuyu etkileyebilir ve nadiren narkolepsi ile sonuçlanabilir. Hipotalamusa kan akışı bozulduğunda, hücre ölümü meydana gelebilir ve uyku için önemli olan yolların işlevini bozabilir.
Birçok insan inme sonrası gündüz uykululuk artışı yaşar ve bazen birden fazla narkolepsi semptomu ortaya çıkar ve iyileşme sürecini bozabilir.
Genetik
HLA DQB1*0602, genel popülasyonun yaklaşık beşte birinde bulunan HLA geninin bir alel veya varyantıdır. HLA DQB1*0602 aleline sahip kişilerin büyük çoğunluğu narkolepsi yaşamaz, bu nedenle narkolepsi tip 1’in nedeninin çok faktörlü olduğu düşünülmektedir.
HLA gen serisi, vücudun bağışıklık tepkisinde kullanılan proteinleri kodlar. Normal hücrelere benzer bir görünüm sunan antijen proteini değiştirildiğinde, bağışıklık hücrelerinin beyindeki hipokretin üreten hücreleri hedef olarak yanlış tanımlamasını mümkün kılar.
Çok nadir durumlarda, hipokretin üreten hücreler veya hipokretine duyarlı nöronlar yapmaktan sorumlu genlerdeki bir mutasyon, narkolepsiye neden olur. Şu anda tanımlanmış genler şunları içerir:
- hcrt
- Hcrtr1
- Hcrtr2
Henüz tanımlanamayan diğer genlerin, uyku düzenlemesi için kullanılan sinirsel bağlantı ağında yer alması muhtemeldir.
Yaşam Tarzı Risk Faktörleri
Belirli yaşam tarzı risk faktörlerinin narkolepsiye katkıda bulunabileceği hakkında çok az şey biliniyor. İşyerinde veya evde çevresel toksinlere maruz kalmanın farkındalığı ve azaltılması, bireyin narkolepsi geliştirme riskini azaltabilir.
Genel olarak, sağlıklı beslenme, egzersiz yapma ve sigara içmeme gibi sağlıklı yaşam tarzı kararları, felç gibi olaylara katkıda bulunma riskini azaltabilir, ancak bunlar tipik olarak narkolepsinin ana nedeni değildir.
Dikkate alınması gereken önemli bir istisna, 2009 Avrupa H1N1 aşısıdır. Bundan kaçınmak, narkolepsi geliştirme olasılığını azaltmanın önemli bir yolu olabilir. Avrupa’da dağıtılan H1N1 aşısının versiyonu, HLA-DQB1*0602 ve HLA-DQB1*0301 aleli olan kişilerde narkolepside hafif bir artışa neden oldu.
Nadir durumlarda, aşı içinde belirli bir influenza antijeni formunun varlığı, vücudun beyindeki hipokretin üreten hücrelere saldırdığı bir bağışıklık tepkisini tetiklemiş olabilir. Tipik olarak narkolepsi semptomları, aşı uygulandıktan iki ay sonra başladı.KazanmakBu aşı daha sonra piyasadan kaldırıldı ve Avrupa dışında kullanılmadı.
Narkolepsi semptomları yaşıyor olabileceğinizden endişeleniyorsanız, kurul onaylı bir uyku doktoru veya nörolog tarafından değerlendirmeye başvurmanız önemlidir. Durum, tanısal bir polisomnogram ve çoklu uyku gecikme testi (MSLT) ile teşhis edilir. Varsa, uykululuğu azaltabilecek, uyku kalitesini optimize edebilecek ve katapleksiyi iyileştirebilecek ilaçlar reçete edilebilir. Durum şu anda tedavi edilemese de, narkolepsi tedavisi önemli ölçüde rahatlama sağlayabilir.
Discussion about this post